جمعى از نويسندگان ( افلاطون ، جالينوس ، امام علي ع ، كرمانى ، ناشناخته )

33

شش رساله كهن پزشكى ( فارسى )

مقدمهء مصحّح در تعريف علم فراست گفته‌اند كه « علمى است كه از صورت ، پى به سيرت برند » ( غياث اللغات ) و آن را شاخه‌اى از علم روان‌شناسى دانسته‌اند . در سير تاريخ علوم ، تقريبا آثارى با اين عنوان و محتوا ، بسيار اندك و انگشت‌شمار است و اگر هم باشد ، در حدّ يك رسالهء چند صفحه‌اى و مختصر است . يكى از اين آثار ، رساله‌اى است كوتاه منسوب به افلاطون ، با عنوان الفراست كه پيش از سدهء دهم هجرى توسط فردى ناشناس به فارسى ترجمه شده است . در ميان آثار منسوب به اصيل افلاطونى ، مىتوان گفت كه در كتب طراز اوّل تاريخ علم به چنين اثرى از وى اشاره نشده است . در ميان كتب طبى مترجم از وى كه فؤاد سزگين سه مورد از آن را ياد كرده است ( نك : تاريخ نگارش‌هاى عربى ، 3 / 84 - 86 ) نيز چنين مباحثى به چشم نمىخورد . رسالهء حاضر كه در نوع خود ، چه از حيث محتوايى و چه از حيث تعدّد نسخه ، بىنظير و منحصر به فرد است ، يكى از آثار منسوب به افلاطون است كه دربارهء صورت‌شناسى افراد و دلالت كيفيّات ظاهرى بر حالات درونى و رفتارى بحث مىكند . در اين رساله از ده حالت و كيفيّت ظاهرى ، اعمّ از : آواز ، الوان ( رنگ پوست ) ، بالا ( قد و قامت ) ، موى ، رفتن ، خنده ، اعضا ، ابرو ، چشم و بينى ، بحث شده كه دارندگان حالات مختلف هريك از اين موارد را به رفتارها و اخلاق‌هاى گوناگون نسبت داده است .